धर्म, संस्कृति, परम्परा, तथा राजसंस्थाप्रति समर्पित

के प्राप्त गर्नेलाई भिक्षु भन्दछन् ? सभिय परिव्राजकको प्रश्न

बुध्दबाणी
यस्तो मैले सुनें ।
एक समय भगवान राजगृह स्थित वेणुवनको कलन्दक निवापमा बसिरहनु भएको थियो । त्यस समय सभिय परिव्राजकलाई उनका पुराना एक हितैषी देवताले “सभिय ! जुन श्रमण वा ब्राम्हणले यी प्रश्नहरू सोध्दा तिमीलाई उत्तर दिन सक्नेछन् त्यसैकहाँ ब्रम्हचर्यवास गर” भनी प्रश्नहरू सिकाएका थिए । अनि ती देवतासँग प्रश्नहरू सिकी सभिय परिव्राजक जो ती पूरण काश्यप, मक्खली गोशाल, अजित केशकम्बल, प्रकुध कात्यायन, सञ्जय बेलठ्ठटपुत्र र निगण्ठनाटपुत्र जस्ता संघी, गणी, गणाचार्य, ख्यातिप्राप्त, यशस्वी, तीर्थकर तथा धेरैबाट साधुसम्मत प्राप्त श्रमण ब्राम्हणहरू छन् तिनकहाँ गई प्रश्नहरू सोध्दथे । सभिय परि– व्राजकका प्रश्नहरूको उत्तर उनीहरू ठीकसँग दिन सक्दैनथे ।
उनको मनमा यस्तो लाग्यो— “यी श्रमण गौतम पनि संघी, गणी, गणाचार्य, ख्यातिप्राप्त, यशस्वी, तीर्थकर तथा धेरैबाट साधुसम्मत प्राप्त हुन् । अतः किन म श्रमण गौतमकहाँ गई यी प्रश्नहरू नसोधौं !
”फेरि उनको मनमा यस्तो लाग्यो— “जो ती पूरण काश्यप, र निगण्ठनाटपुत्र जस्ता जीर्ण, वृद्ध, बैँश प्राप्त, धेरै दिन भएका, उमेर पूरा भएका, स्थविर, रात्रज्ञ, धेरै समयदेखि प्रव्रजित भएका, संघी, गणी, गणाचार्य र धेरैबाट साधुसम्मत प्राप्त श्रमण ब्राम्हणहरू हुन्— उनीहरूसँग प्रश्न सोध्दा पनि उनीहरूले ठीकसँग उत्तर दिन सकेनन् । उत्तर दिन नसकेपछि कोप, द्वेष र अप्रसन्नता प्रकट गरी मसँगै प्रश्न सोध्छन् भने यी श्रमण गौतमले के यी प्रश्नहरूको उत्तर दिन सक्लान् र ! श्रमण गौतम जन्मले पनि तरुण छन् तथा प्रव्रज्यात्वले पनि नयाँ नै छन् ।”
फेरि सभिय परिव्राजकको मनमा यस्तो लाग्यो— “श्रमणहरू तरुण छन् भनी उनीहरूलाई अपमान र हेला गर्न हुन्न । तरुण भए पनि श्रमणहरू महद्र्धिक र महानुभाव हुन्छन् । अतः श्रमण गौतमकहा“ गई किन म यी प्रश्नहरू नसोधुँ ।”
यति सोची सभिय परिव्राजक जहाँ राजगृह स्थित बेणुवनको कलन्दकनिवाप हो, जहाँ भगवान हुनुहुन्थ्यो त्यहाँ गए । त्यहाँ पुगेपछि भगवानसँग सम्मोदन गरे । सम्मोदनीय कुशलवार्ता गरिसकेपछि एक छेउमा बसे । एक छेउमा बसेका सभिय परिव्राजकले भगवानलाई गाथाद्वारा यसो भने—
“शंका र उपशंका लिई म प्रश्न सोध्ने विचारले तपाईकहाँ आएको छु । मैले सोधेका प्रश्नहरूको अन्त गरिदिनुहोस् र क्रमानुकूल तथा धर्मानुकूल उत्तर दिनुहोस्! ।
भगवान भन्नुहुन्छ—
१— “प्रश्न सोध्ने इच्छा गरी तिमी टाढैदेखि आएका छौ । तिम्रा प्रश्नहरू सुनेर क्रमानुकूल र धर्मानुकूल भनी त्यसको समाधान गरिदिने छु ।”
उनी हर्षित भई प्रीतिसौमनस्यानुभव गरी भगवानसँग प्रश्न सोधे—
(क) “के प्राप्त गर्नेलाई भिक्षु भन्दछन् ?
कसरी शान्तवान् हुन्छ ?
कसरी दान्त हुन्छ ? कसरी बुद्ध भनिन्छ ?
यी प्रश्नहरूको उत्तर भगवानले दिनुहोस् ।”
भगवान भन्नुहुन्छ—
१ “आपैm गएको बाटोबाट जसले परिनिर्वाण प्राप्त गर्छ, शंका दूर गर्छ, भव र विभवलाई त्यागी बस्छ र जसको पुनर्भव हुन्न उही भिक्षु हो ।”
२— “स्मृतिमान् तथा उपेक्षी भई जो बस्छ, जसले यस लोकमा कसैको पनि हिंसा गर्दैन र उत्तीर्ण तथा निर्लिप्त भएको जो श्रमणमा क्लेशहरू हुन्न्— उही शान्तवान् हो ।”
३— “जसका इन्द्रियहरू भित्र र बाहिर सबैतिर आफ्नो बशमा छन्, जसले यो लोक र परलोकलाई जान्दछ र समय (मृत्यु) को प्रतीक्षा गर्छ— उही दान्त हो ।”
४— “सबै कल्पनाहरूलाई र संसारमा उत्पन्न र च्युत हुने दुबैलाई जानी क्लेशहरूबाट दूर भई विशुद्ध हुने तथा जसको जन्म क्षीण भइसक्यो— उही बुद्ध हो ।”
अनि सभिय परिव्राजकले भगवानको भाषणलाई अभिनन्दन र अनुमोदन गरी सन्तुष्ट तथा प्रफुल्लित र प्रीतिसौमनस्यानुभव गरी भगवानसँग अर्को प्रश्न सोधे—
(ख) “के प्राप्त गर्नेलाई ब्राम्हण भन्दछन् ?
कसरी श्रमण हुन्छ ?
कसरी स्नातक हुन्छ ?
कसलाई नाग भनिन्छ ? यी प्रश्नहरूको उत्तर भगवानले दिनुहोस् ।”
भगवान भन्नुहुन्छ—
१— “जो सबै पापहरूलाई पखाली निर्मल भई समाधिमा समाहित भई, संसारबाट मुक्त भई, केवली भई, अनाश्रित भई तथा अकम्पित र स्थिर भई बस्छ— उही ब्राम्हण (श्रेष्ठ) हो ।”
२— “जो पुण्यपापलाई हटाई समन गरी बस्छ, जो इहलोक र परलोकलाई जानी निर्मल भई बस्छ, जो जन्ममरणबाट मुक्त छ तथा जो स्थिर र अकम्पित भई बस्छ— उही श्रमण हो ।”
३— “जसले भित्री र बाहिरी सबै लोकका पापहरू धोइसक्यो, जो देवमनुष्य लोकमा नजन्मिने तथा तृष्णा नहुने हो— उही स्नातक हो ।”
४— “जसले यो लोकमा कुनै रहस्यमय काम गर्दैन, जसले संयोजन बन्धनहरूलाई चुँडालिसक्यो, जो कतै नअल्झी विमुक्त भई अकम्पित र स्थिर हुन्छ— उही नाग हो ।”
अनि सभिय परिव्राजकले भगवानको भाषणलाई अभिनन्दन र अनुमोदन गरी सन्तुष्ट तथा प्रफुल्लित र प्रीतिसौमस्यानुभव गरी भगवानसँग अर्को प्रश्न सोधे—
(ग) “बुद्धहरू कस्तालाई क्षेत्रजित भन्दछन् ? कसरी कुशल हुन्छ ? कसरी पण्डित हुन्छ ? कसरी मुनि हुन्छ ? यी प्रश्नहरूको उत्तर भगवानले दिनुहोस् ।” भगवान भन्नुहुन्छ—
१) “जो दिव्यक्षेत्र, मनुष्यक्षेत्र तथा ब्रम्हक्षेत्र आदि क्षेत्रहरूको खोज गरी सबै क्षेत्रमूल र बन्धनबाट मुक्त भई अकम्पित र स्थिर हुन्छ— उही क्षेत्रजित हो ।”
२— “जो दिव्य मनुष्य र ब्रम्हकोषलाई राम्ररी अन्वेषण गरी यी सबै कोषहरूको बन्धनबाट मुक्त हुन्छ र अकम्पित तथा स्थिर भई बस्छ— उही कुशल हो ।”
३— “जो शुद्ध प्राज्ञपुरुष भित्री र बाहिरी दुबैतिर अन्वेषण गरी कृष्ण र शुक्ललाई हटाई अकम्पित र स्थिर भई बस्छ— उही पण्डित हो ।”
४— “सत् असत् धर्मलाई जानी भित्री र बाहिरी सबै लोकलाई जानी देवमनुष्यहरूद्वारा पूज्य भई बन्धनरूपी जालबाट जो मुक्त छ— उही मुनि हो ।”
अनि सभिय परिव्राजकले भगवानको भाषणलाई अभिनन्दन र अनुमोदन गरी सन्तुष्टिता तथा प्रफुल्लित र प्रीतिसौमनस्यानुभव गरी भगवानसँग अर्को प्रश्न सोधे—
(घ) “के प्राप्त गरेकालाई वेदगु (सर्वश्रेष्ठ ज्ञान प्राप्त) भन्दछन् ?
कसरी अनुविज्ञ हुन्छ ?
कसरी वीर्यवान् हुन्छ ?
को आजानीय हो ? यी प्रश्नहरूको उत्तर भगवानले दिनुहोस् ।”
भगवान भन्नुहुन्छ—
१— “जसले श्रमण ब्राम्हणहरूका सबै शास्त्र (समाधि) लाई जान्दछ, जो सबै वेदनाहरूबाट विरक्त छ र जो ज्ञानमा पारंगत छ— उही वेदगु हो ।”
२— “जो प्रपञ्च तथा नामरूपलाई जानी भित्री र बाहिरी शारीरि क रोगजरोलाई जानी सबै रोगजरो तथा बन्धनबाट मुक्त भई अकम्पित र स्थिर भई बस्छ— उही अनुविज्ञ हो ।”
३— “जो सबै पापहरूबाट दूर भई नारकीय दुःखबाट पारभई वीर्यवान्, उद्यमी, धीर, अकम्पित र स्थिर छ— उही वीर्यवान् हो ।”
४— “जसको भित्री र बाहिरी बन्धनका जराहरू उखेलिसके, जो सबै बन्धनको बन्धनबाट मुक्त छ, जो अकम्पित र स्थिर छ—उही आजानीय हो ।”
अनि सभिय परिव्राजकले भगवानको भाषणलाई अभिनन्दन र अनुमोदन गरी सन्तुष्टिता तथा प्रफुल्लित र प्रीतिसौमनस्यानुभव गरी भगवानसँग अर्को प्रश्न सोधे—
(ङ) “के प्राप्त गरेकालाई सोत्तिय (श्रुतवान् शास्त्री) भन्दछन् ?
कसरी आर्य हुन्छ ?
के गरेपछि चरणवान् हुन्छ ?
परिव्राजक को हुन् ? यी प्रश्नहरूको उत्तर भगवानले दिनुहोस् ।”
भगवान भन्नुहुन्छ—
१— “श्रुतमय ज्ञानद्वारा जसले यो लोकमा भएभरको सदोष र निर्दोषलाई सुनी राम्ररी जानी शंकासन्देहबाट दूर भई सबै ठाउँमा निदुःखी भई बस्छ— उही सोत्तिय (श्रुतवान् शास्त्री) हो ।”
२— “जसले सबै आस्रव र आलयहरूलाई छेदन गर्छ त्यस्ता विद्वान् गर्भवासमा उत्पन्न हुन्न । विविध संज्ञा र क्लेशलाई नष्ट गरी जो संसारचक्रमा पर्दैन— उही आर्य हो ।”
३— “जो यहाँ चरणधर्महरूमा परिपूर्ण हुन्छ र कुशल धर्महरूलाई सँधै जान्दछ अनि कहिं आसक्त हुन्न, विमुक्त हुन्छ तथा जसको कतै द्वेषभाव हुन्न र शान्त हुन्छ— यही चरणवान् हो ।”
४— “जुन माथि तल तेस्रो र सबैको बीचमा रहेको कर्मको दुःख विपाकलाई त्यागी ज्ञानपूर्वक आचरण गरी माया, ममता, अहंकार, लोभ, क्रोध तथा नामरूपको अन्त गरी प्राप्त गर्नुपर्नेलाई प्राप्त गर्छ— उही परिव्राजक हो ।”
अनि सभिय परिव्राजकले भगवानको उपदेशलाई अभिनन्दन र अनुमोदन गरी सन्तुष्टिता तथा प्रफुल्लित र प्रीतिसौमनस्यानुभव गरी आसनबाट उठी उत्तरासङ्ग एकांश पारी जहाँ भगवान हुनुहुन्थ्यो त्यतातिर अभिवादन गरी उहाँकै सन्मुख अनुकूल गाथाहरूद्वारा स्तुति गरे—
१— “श्रमणहरूको ब्यवहार र कल्पनाको आधारमा हुने जुन त्रिसठ्ठी दृष्टिहरू हुन् ती दृष्टिरूपी बाढीबाट भूरिप्रज्ञा हुनुभएका तपाई उत्तीर्ण हुनु भएको छ ।”
२— “दुःखको अन्त गरी तपाई पारहुनु भएको छ । म विश्वास गर्छु, तपाई अरहत् सम्यक्सम्बुद्ध क्षीणास्रवी हुनुहुन्छ । ज्योतिर्मान्, मुक्तिमान्, प्रसस्त प्रज्ञा हुनु भएका तथा दुःखान्त गर्नुहुने तपाईले मलाई तार्नुभयो ।”
३— “शंका र सन्देह हुने भनी जान्नु भई तपाईले मलाई त्यसबाट पार तारिदिन’भयो । मुनि हुनु भएका तपाई मुनिपथमा परिपूर्ण हुनुहुन्छ र तपाई आदित्यबन्धु शान्त हुनुहुन्छ .”
४— “जो ममा अघि शंका थियो त्यसबारे तपाईले बताइदिनुभयो । तपाई सम्बुद्ध निश्चय नै मुनि हुनुहुन्छ र तपाईमा नीवरण पनि छैन .”
५— “तपाईले सबै प्रकारका शोकहरूलाई ध्वस्त पारी निर्मूल पारिसक्नुभयो । तपाई शान्त, दान्त, धृतिमान् तथा सत्यवादी हुनुहुन्छ ।”
६— “श्रेष्ठहरूमध्येमा श्रेष्ठ हुनु भएका तपाई महावीरको भाषणलाई दुइ नारद देवगणहरू सहित सबै देवहरूले अनुमोदन गर्छन् .”
७— “पुरुषहरूमध्येमा श्रेष्ठ र उत्तम हुनु भएका तपाईलाई मेरो नमस्कार छ । देव सहित लोकमा तपाई बराबरका पुरुष कुनै छैनन् ।”
८— “तपाई बुद्ध हुनुहुन्छ, तपाई शास्ता हुनुहुन्छ र तपाई मार विजेता पनि हुनुहुन्छ । अनुशयलाई छेदन गरी उत्तीर्ण हुनु भएका तपाईले मलाई पनि उत्तीर्ण गराउनुभयो ।”
९— “वासना बन्धनहरूबाट तपाई पार हुनुभयो । आस्रवहरूलाई तपाईले नाश गर्नुभयो । उपादान र भय नहुने तपाई सिंह हुनुहुन्छ ।”
१०— “सुन्दर पद्मकमलको पूmलमा जसरी पानी अड्दैन त्यस्तै गरी तपाई पुण्य र पापमा लिप्त हुनुहुन्न । हे बीर ! खुट्टा पसार्नुहोस् । शास्तालाई सभिय वन्दना गर्छ ।” अनि भगवानको पाउमा शीरले ढोगी सभिय परिव्राजकले भगवानसँग यस्तो विन्तिगरे—
“धन्यहो भन्ते ! धन्यहो भन्ते ! भन्ते ! जस्तै घोप्टेकोलाई उत्तानो पारिदिंदा वा ढाकेकोलाई उघारिदिंदा वा बाटो भुलेकोलाई बाटो देखाइदिंदा अथवा अन्धकारमा तेलको दियो बालिदिंदा आँखा हुनेले रूप देख्दछन् त्यस्तैगरी तपाईले मलाई अनेक प्रकारले धर्म प्रकाश पारिदिनुभयो । अब म भगवानको शरणमा पर्छु, धर्म र भिक्षुसंघको पनि । भन्ते ! भगवानको समक्ष मैले प्रव्रज्या र उपसम्पदा पाऊँ ।”
“सभिय ! अघि अन्यतीर्थिय परिव्राजक भएकाले यस धर्मविनयमा प्रव्रज्यात्व र उपसम्पदा चाहन्छन् भने त्यस्ताले चारमहीनासम्म परि– वास (परिक्षणार्थ) बस्नुपर्छ । चारमहीनापछि आराधित भएका भिक्षुहरूले उसलाई भिक्षुत्वको निमित्त प्रव्रजित र उपसम्पदा गर्छन् । तर मलाई व्यक्ति विशेषताको कुरा पनि थाहा छ ।”
“भन्ते ! यदि यस धर्मविनयमा प्रव्रज्या र उपसम्पदा चाहने अन्यतीर्थियहरूले चारमहीनासम्म परिवास बस्नुपर्छ र चारमहीना परिवास बसिसकेपछि आराधित भएका भिक्षुहरूले भिक्षुत्वको निमित्त उसलाई प्रव्रजित र उपसम्पदा गर्छन् भने म चारवर्ष परिवास बस्नेछु । चारवर्ष पछि यदि भिक्षुहरू आराधित भएमा भिक्षुत्वको निमित्त मलाई प्रव्रजित र उपसम्पदा गरुन् ।”
अनि सभिय परिव्राजकले भगवानकहाँ प्रव्रज्या र उपसम्पदा पाए । उपसम्पदा भएको चिरकाल नबित्दै आयुष्मान् सभिय अरहन्तहरू मध्ये एक भए ।

जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो पाँच कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ

बुध्दबाणी
एक पटक, भगवान चालीका ’शहरमा चालिका’ भन्ने पहाडको भ्रमण गर्दै थिए। त्यस समय आयुष्मान मेघिया शाक्यमुनी बुद्धको सेवामा व्यस्त थिए। त्यसपछि,आयुष्मान मेघिया भगवान हुनुहन्छ त्यहाँ जहाँ जानुभयो, र भगवानको अभिवादन गरेरएक छेउमा उभिए । एकतिर उभिएर आयुष्मान मेघियाले बुद्धलाई भने, भगवन! “म भिक्षाको लागि जान्टु गाउँ जान चाहन्छु“। बुद्धले भन्नुभयो ः मेघिय! यदि तपाईंलाई उपयुक्त लाग्छ भने, जाउ ।
त्यसपछि, बिहान आयुष्मान मेघिया भिक्षाका लागि जान्टु गाउँ गए। भिक्षाटनबाट फर्कि रहेको समयमा किमिकला नदी भएको ठाउँमा पुगे। किमिकला नदीको बाँढमा घुमीरहँदा उहाँले एक सुन्दर र रमणीय आमको बगैंचा देख्यो। यो बगैचा देखेर उसको मनमा यस्तो विचार उत्पन्न भयो “यो आम बगैचा एकदमै सुन्दर छ, धेरै रमाईलो! यो साधकहरुकोलागी लागी धेरै अनुकूल स्थान हो। यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने, म यहाँ आउँछु र ध्यान गर्नेछु।
यसरी बिचार गरि आयुष्मान मेघिया, जहाँ बुद्ध हुनुहुन्थ्यो, त्यहाँ गए र एकपट्टि बस्नुभयो, भगवानलाई अभिवादन गर्नुभयो। एकातिर बसिरहेको बेला, आयुष्मान मेघियाले भगवानलाई भने, “भगवन ! आज बिहान जन्तु गाउँमा भिक्षाटन गरि फर्किरहेको समयमा किमिकला नदीको बाँधमा एउटा सुन्दर र रमाईलो आम बगैंचा देखें। यो देखेर मेरो मनमा “यो आम बगैंचा एकदमै सुन्दर छ, धेरै रमाइलो छ! यो मेरो लागि एकदम अनुकूल स्थान हो, यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने, म यहाँ आएर ध्यान गर्नु पर्छ।
“भगवन ! यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने म त्यो आमको बगैचामा गएर ध्यान अभ्यास गर्न चाहन्छु ।
आयुष्मान मेघियाको कुरा सुनीसकेपछि, बुद्धले भन्नुभयोः “मेघिया! अहिले म यहाँ एक्लै छु, अरु कुनै भिक्षु आउन दिनुहोस्।“ ।
दोस्रो पटक पनि आयुष्मान मेघियाले भगवानलाई भने, “भगवन! भगवानसँग अब गनु पर्र्ने बाँकी केही छैन । तर हामीले अझ धेरै गर्न बाँकी छ, हामीले क्लेस क्षय गर्नुपर्नेछ। यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने, म गएर त्यो आमको बगैचामा अभ्यास गर्र्नेछु ।
दोस्रो पटक पनि, बुद्धले आयुष्मान मेघियालाई भन्नुभयो, “मेघिया! प्रतीक्षा गर्नुहोस, म अब एक्लै छु, अरू कुनै भिक्षु आउन दिनुहोस्। “
तेस्रो पटक पनि, आयुष्मान मेघियाले भगवानलाई भने, ““भगवन! भगवानसँग अब गनु पर्र्ने बाँकी केही छैन । तर हामीले अझ धेरै गर्न बाँकी छ, हामीले क्लेस क्षय गर्नुपर्नेछ। यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने, म गएर त्यो आमको बगैचामा अभ्यास गर्र्नेछु ।
बुद्धले भन्नुभयो ? मेघिया ! यदि तिमी अभ्यास गर्न चाहन्छौ भने म के भन्न सक्छ ु? यदि तिमीलाई उपयुक्त लाग्छ भने, जानुहोस्।
त्यसपछि, आयुष्मान मेघिया आफ्नो आसनबाट उठे र भगवानलाई दण्डवत् गरे र उनी जहाँ आमको बगैंचा थियो त्यही ठाउँमा गए। एउटा आम बगैंचामा छानर्रे रूखमुनि बसे। जब उनी ध्यानमा बसे तब आयुष्मान मेघियाको मनमा यी बिचारहरु उत्पन्न हुन थाले
(१) काम विर्तक
(२) व्यापाद विर्तक र
(३) विहिसा विर्तक
साँझ ध्यान अभ्यास उठेर जहाँ बुद्ध हुनुहुन्छ त्यहाँ गए र बुद्धलाई बिन्ति गरे ः भगवन ! त्यो गाउँको बगैंचामा ध्यान गर्दा मेरो मनमा तीनवटा पाप उत्पन्न हुन थाल्यो। मलाई यस्तो लाग्यो,“ अचम्म, आश्चर्यजनक! म एक घरवार परित्याग गरेर आएको भिक्षु हुँ , तै पनि यी तीन पापहरू मेरो दिमागमा उठेका छन्।
बुद्धले भन्नुभयो ः मेघिय ! जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसले यीं पांच कुराहरुको अभ्यास गर्नुपर्दछ ।
१) मेघिय ! भिक्षहरु कल्याण मित्रहरुसंग बस्ने गर्दछ र सदा धर्मसम्बन्धी कुरा गरिरहन्छ । जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो पहिलो कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
२. मेघिय ! फिर, भिक्षु शीलवान हुन्छ। प्रातिमोक्षका संयमहरुको पालन गर्दैे दिन बिताइरहेको हुन्छ । सदाचारहुन्छ । सानो भन्दा सानो दोष देखेर पनि डर मानेर बसिरहुन्छ । गुरुको शिक्षापद अनुसार आचरण गरिरहेको हुन्छ । जिसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो दोश्रो कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
३. मेघिय ! भिक्षुले उस्तै कार्यहरु गर्छन जसले पापहरूलाई नास पार्छ, मनलाई शुद्ध गर्दछ, दुःखलाई अन्त गर्ने , संयम राख्ने, शान्ति प्रदान गर्ने, ज्ञान र समझ विकास हुर्ने, र हामीलाई निर्वाणतिर पुरयाउने अल्पेच्छकथा, सन्तुष्टि कथा, प्रविवेक कथा, असंसर्ग कथा, वीर्यरम्भ. कथा, शीलकथा, समाघीकथा, प्रज्ञाकथा, विमुक्तिकथा, विमुतिज्ञानदर्शनकथा । सधैँ यस्तै कथाहरूमा समय बिताउँछिन्। जिसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो तेश्रो कुराको कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ । ४. मेघिय ! फेरी, भिक्षु उत्साह पूर्वक आचरण गरिरहोको हुनुपर्छ । जो पापकर्मको नास गर्न तथा पुण्यकर्म बढाउन । पुण्यकर्मकोलागी सधैं तत्पर भइरहेको हुनुपर्छ । जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो चौथौ कुराको कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
५ . मेघिय ! फेरी, भिक्षु प्रज्ञावान हुन्छ । (सबै संस्कार) उत्पत्ति तथा विनास भइरहन्छ“ यो प्रज्ञाज्ञानबाट युक्त हुन्छ, जसमा सबै दुःखहरुको पूर्णरुपले अन्त भएर जान्छ । मेघिय ! जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो पाँचौ कुराको कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
मेघिया ! कल्याण मित्रसँग बस्ने भिक्षुले यी पाँचओटा कुराहरुको अभ्यास गरेर यसमा प्रतिस्थित भए निम्न चार धर्महरुको अभ्यास गर्नुपर्दछ ।
( १) रागलाई समाप्त गर्न अशुभ ’ भावना अभ्यास गर्नुपर्छ
(२) द्धेषलाई नास गर्न मैत्रीे भावनाको अभ्यास गर्नुपर्छ
(३) नराम्रा तर्कहरू उन्मूलन गर्न अनापानासती ध्यान अभ्यास गर्नुपर्छ
(४) अहंकारलाई नष्ट गर्न, संसारको अनित्यताको भावना गर्नुपर्छ । मेघिय ! अनित्य संज्ञाको भावना गर्नाले अनात्मभाव को साक्षात्कार हुन्छ। अनात्मभावको साक्षात्कार भएमा, अहं. भाव समाप्त भएर निर्वाण प्राप्त हुन्छ।
यति भनिसकेपछि भगवान बुद्धले फेरि आज्ञा हुनु भयो ः
“मनमा अनेक क्षुद्र तथा सूर्चम वितर्क भइरहन्छं, यी वितर्कहरुलाई ध्यान नदिनुं , लोक परलोकमा चित्त जो अल्झिरहन्छ। यी वितर्कहरुलाई ध्यान दिनु , आत्मसंयम भएर स्मृतिमान हुन्छ। बुद्ध मनमा उठ्ने वितर्कहरुलाई त्याग गनुंहुन्छ ।

प्रब्रजित भएर पनि आमा बुबाको सेवा गर्ने भिक्षु

बुध्दबाणी
श्रावस्तीमा अठार करोडको धन सम्पत्ति भएको एक सेठका छोरा थिए । एक्लो छोरा भएकोले आमा बुबाले धेरै माया प्रेम गर्दथे । एक दिन, उनी घरको झ्यालमा बसिरहेको समयमा मानिसहरु हातमा पुष्प, धूप माला इत्यादि लिएर मानिसहरू बुद्धको धर्म उपदेश सुन्न जेतवन विहारमा जाँदै गरेको देखे। उसले सोच्यो, “म पनि जान्छु।“ उनी विहारमा पुष्प ,कपडा, पेय आदि ल्याएर बुद्धको पूजा गरे। त्यसपछि एक स्थानमा बसेर धर्म उपदेश सुने र बुद्धको उपदेश सुनेर सुख विलासका दोषहरू र प्रब्रज्याको महत्वलाई बुझे, अनि प्रब्रजित हुने मन लिएर बुद्धलाईलाई बिन्ती गरे। तथागतले आमाबाबुको अनुमति लिएर मात्र प्रब्रजित हुन सक्छ भनेर भन्नु भएपछि उनी घरमा गए र प्रब्रजित हुन हुन अनुमति मागे । तर एकलो छोरालाई प्रब्रजित हुन आमा बुबाले अनुमति दिएन । अनुमति नदिए पछि हप्तासम्म खाना नखाएर , रोएर बसेपछि अन्तमा उनलाई अभिभावकको अनुमति दियो ।
अभिभावकको अनुमति पछि उनले बुद्धसंग प्रब्रजया मागे । शास्तले एक भिक्षुलाई जिम्मा दिएर प्रब्रजित गराउनु भयो । उनी प्रब्रजित भएपछि उनलाई धेरै नै लाभसत्कारहरु पप्त भए । र आफ्ना आचार्य र उपाध्यायलाई प्रसन्न पारे र उपसम्पदा प्राप्त गरे। त्यसपछि उसले धेरै मेहनत गरेर धर्मको अभ्यास गरिरहे र सोच्यो, “यहाँ म भीडमा बसेर मैले धर्मको अभ्यास गर्न सक्दिन त्यसैले म एकान्त स्थानमा बसोबास गरेर ’विपश्यना’ को अभ्यास गर्ने छु भनेर आफ्ना आचार्यको अनुमति लिएर एकान्तमा बस्न गए । लिए। उनले गूरुबाट कमस्थान भएपछि बाह्र वर्षसम्म। निरन्तर परिश्रम गरिसकेपछि पनि उनले अर्हत मार्ग भने प्राप्त गर्न सकिएको थिएन।
समय बित्दै जाँदा उसका आमा बुबा भने गरीब भए । उनको खेतीपाती गर्र्ने र उनीहरूसँग व्यापार गर्नेहरुले परिवारमा बुढाबुडी मात्र रहेको थाहा भए पछि सबै सम्पत्ति लिएर भागे । घरका नोकर चाकरहरू पनि घरमा भएका सुन गरहना सबै लिएर भागे । यसरी सबै लुर्टि पछि उनीहरुको दरिद्र भएर भिख मागेर खान थाले ।
त्यस समयमा एउटा भिक्षु जेतावनबाट उनी बस्ने ठाउँमा पुगे। उनले आफ्नो आगन्तुकलाई अभिवादन गरे र आवश्यक सबै सेवा गरिसकेपछि सोधे, “उहाँ कहाँबाट आउनुभयो?“ जेतावनबाट जवाफ पाए। “त्यसपछि उनले शास्त र संघको कुशल समाचार सोधे, र आफ्ना अभिभावकहरुको अवस्थाको बारेमा सोध्ने मन गरे । भने
भन्ते ! श्रावस्तीमा फलानो सेठ परिवार सबै कुशल त छ हैन ?
आगन्तुक भिक्षुले भने ““ आयुष्मान! परिवारको अवस्थाको बारेमा नसोध्नुहोस्। ““ भन्ते!
किन? “
“आयुष्मान! त्यस परिवारमा एक मात्र छोरा थिए। उनी (बुद्ध) शासनमा प्रब्रजित हुन आए । त्यसपछि उसले सबै कुरा गुमायो। अब दुबै भिक्षा माग्दै दुखद जीवन बिताउँदैछ“
यो सुन्नै बित्तिकै उसको आँखामा आँसु थाल्यो।
“आयुष्मान! उ किन रुँदै छ?“
उनले जवाफ दिए। तिनीहरू मेरा बाबुआमा हुन्। म उनकै छोरा हुँ। ““
आयुष्मान! तपाईंको आमा बुबाले तपाईंको कारण पीडा भोग्नु परयोे। उनीहरूको सेवा गर्नुहोस्।
“उनले सोचे,“ बाह्र बर्ष प्रयास गरे पनि मैले अर्हत मार्गलाई प्राप्त गर्न सकिन। म यसको लागि योग्य नहुन सक्छु। अब म प्रब्रजित भएर के गर्नु बरु घरमा गएर आमा बुबाको पालनपोषण गरेर म स्वर्ग जाने बाटो भए पनि बनाउँछु भनीसोच्दै उनले आफ्नो अरन्य निवासलाई त्यो स्थविरलाई हस्तान्तरण गरे र भोलिपल्ट बाहिर गए, र श्रावस्तीको नजिक क्रमशः जेतावनको पछाडिको विहार पुगे।
त्यहाँ दुईवटा मार्गहरू थिए। एक जना जेतवनख विहारमा जान्थे, अर्को श्रावस्तीमा। ऊ त्यहाँ उभिएर सोच्यो ( “सबैभन्दा पहिले मैले बाबुआमालाई देख्नु पर्छ कि दशबलवारी (बुद्ध) को?“ उसले सोच्यो ( “मैले धेरै समयदेखि अभिभावकलाई देखेको छैन, तर अब बुद्ध दर्शन यो पछि पछि दुर्लभ हुनेछ। त्यसैले पहिले बुद्धको दर्शन गरेर धर्म सुनेर मैले भोलि बिहान मेरा बाबुआमालाई भेट्ने छु, भनी सोचर उनी श्रावस्तीको मार्गबाट निस्के र बेलुका जेतवन आइपुगे,
त्यस दिन शास्तले आज कसको उद्धार गर्न सकिन्छ भनेर ध्यानदुष्टिले हुर्नु हुँदा त्यही भिक्षुलाई देख्नु भयो । तथागतले आफ्नो धर्मदेशनामा आफ्नो बाबुआमाको सेवा गर्नु राम्रो हो सेवा गर्नु पर्दछ भनी बाबुआमा सेवाको गुण वर्णन गर्नुभयो । बुद्धको उपदेश सुनेर, भिक्षुले सोचे ( “मैले गृहस्थी भएर मेरो आमाबुबाको हेरचाह गर्नेछु भनेर तर शास्ताले प्रब्रजित भएर पनि आमा बुबाको सेवा गर्न मिल्ने बताउनु भयो । आज बुको दर्शन गर्न नपाएको भए मैले प्रब्रजित जीवन च्याग गर्नु पर्ने थियो । अब म प्रब्रजित भएर नै आफ्नो आमा बुबाको सेवा गर्नेछु भनेर निर्णय गरे । अनि मात्र लिएर भिक्षा माग्न गए र उनलाई खिर भोज प्राप्त भयो ।
उनले बिहान श्रावस्तीमा प्रवेश गर्दा सोचे, “पहिले म खिर खाऔं वा आमा बुबालाई भेट्न जाऔं ?“ उसले सोच्यो, ’अहिले आमा बुबा गरिब हुनुहु न्छ खाली हातले जानु ठीक छैन। तसर्थ उहाँले खिर सहित आफ्नो पुरानो घरको ढोकामा आउनुभयो।
बाबुआमा भित्ताको छेउमा बसेर खिरको माग गर्दै थिए। उनलाई त्यो स्थितिमा बसिरहेको देखेर, उसको मुटु नै पोल्न थाल्यो र आँखाबाट आँसु बहन थाल्यो । तर उहाँले आफ्नो आमाबुबाले आँस नदेखोस भएर केही पर गए । आंसु पुछेर उनी आफ्ना आमा बुबाको अगाडी उभिए तर उहाँलाइ आमाबुबाले चिन्न सकेनन र भने आफ्नो आँसुको आँखाबाट केही टाढा टाढा उभिए। उहाँलाई हेरेर उनीहरूले चिनेनन । उनीहरुले भिक्षु भिक्षा माग्न आएको भनेर ठानेर भने “भन्ते! तिमीलाई दान दिन योग्य बस्तु हामीसंग छैन। अगाडि बढ्नुहोस।“ उनीहरुको कुरा सुनेर, उसको मुटु शोकले भरियो र उनी आँखाभरि आँसु लिएर उभिरहे । उनका बुबाले भिक्षुलाई नियाएर हेर्दा आफ्नो छोरा भनेर चिनेपछि तब उनका बुबाले आमालाई भने, “जाऊ, यो तिम्रो छोरो हो।” उनी उठिन् र आफ्नो छोरालाई चिनिन रउनको खुट्टामा लडेर रुन थालिन र उनका बुबाले पनि त्यरी नै रुन थाले । त्यो दृष्य अत्यन्ते मार्मिक थियो ।
उसले पनि अभिभावकलाई हेर्दै आँसु बगाउन थाल्यो किनकि ऊ आफैंले आफूलाई सम्हाल्न सकेन। त्यसपछि, शोकमाथि विजय हासिल गर्दै उनले आमाबुबालाई आश्वासन दिए, “चिन्ता नगर्नुहोस, म ख्याल राख्नेछु।“ तब उनले आफ्नो आमाबुबालाई आफुलाई प्राप्त भएको खिर ख्वाएर र एकछिन बसे र फेरि भिक्षाटनकोलागी निस्के ।र भिक्षाटनबाट प्राप्त खाना आमा बुबालाई खुवायो।
यसरी उसले आमा बुबाको सेवा गर्न थाल्यो । उनले भिक्षाटनमा प्राप्त भएका सबै खाना आमा आमाबुबालाइृ ख्वाउन्थे, बचे मात्र आफुले खाने गर्दथे , नभए भोकै बस्थे । आफुलाई प्राप्त भएको वस्त्र पनि आमा बुबालाई दिन्थे । आफुसंग भएको चिबरलाई टालेर भए पनि लगाउन थाले । यसरी दिनरात आमा बुबाको सेवा गर्दै जाँदा उनी कमजोर भएर दुब्लाउन थाले । उनको यो अवस्था देखेर उअन्य भिक्षुहरुले सोधे,
“आयुष्मान! पहिले तपाईको शरीरको सुन्दर थियो। अब यो पहैलो कालो भएको छ। तपाईलाई कुनै रोग लागेको छ?“
उनले भनिन, “आयुष्मान! मलाई यो रोग लागेको छैन, तर केही समस्याहरु छन् ।
“ भिक्षुहरुले भनिन्। “आयुष्मान! शास्ताले श्रद्धावानहरुले दिइएको चीजलाई बिर्र्गाु दिनु हुँदैर्न दिदैनन्। तपाईले श्रद्धालहरुले दिएको दान गृहस्थीहरुलाई दिनुहुन्छ, यो अनुचित कार्य हो । “
उनीहरुको कुरा उनी सुनेर लज्जित भएर उनले आफ्नो टाउको निहुराए।
तर भिक्षुहरु यति भनेर मात्र स. सन्तुष्ट भएन। उनीहरु गएर शास्तलाई गुनासो गरे, “भन्ते! फलानो भिक्षुले श्रद्धावानहरुले दिइएको चीजलाई अपमान हुने गरि गृहस्थीहरुलाई दिएर उनीहरुको सेवा गरिरहेका छन् ।
“शास्तले भिक्षुलाई बोलाएर सोधिन्।
“भिक्षु! के तिमीले आफुलाई प्राप्त भएको दान घरमा गएर गृहस्थीहरुलाई पालन पोषण गर्ने काम गर्नु हुन्छ ?“
भिक्षुले भने ः हो , भगवान
भगवान बुद्धले फेरि सोध्न्ुा भयो ः तिमीले कसलाई यसरी पालन पोाषण गरिरहेका छौं ?
भिक्षुले भने ः भगवन, आफ्नो आमा बुबाको । भिक्षुको उत्तर सुनेपछि बुद्धले उनलाई हौसला दिए, “साधु, साधु“ भन्नुहुँदै, “तिमी मेरो बाटोमा छौ। विगतको जीवनमा मैले अभिभावकको सेवा गरें।“ त्यसरी नै तिमीले गरयो भनेर प्रशंसा गर्नु भयो ।
शास्ताले भिक्षुहरुलाई श्रवण कुमार जातकको उपदेश दिनु भयो । कथाको अन्तमा आमा बुबाको सेवा गर्ने भिक्षुले श्रोतापत्ति फल प्राप्त गरे ।

कुन दान महान हुन्छ ?

बुध्दबाणी
गौतम बुद्ध पाटलिपुत्र पुगेपछि त्यहाँका सबैले भगवान बुद्धलाई उपहार दिने योजना गर्न थाले। राजा बिम्बिसाराले बुद्धलाई बहुमूल्य हीरा, मोती र रत्नहरू पनि प्रदान गरे। गौतम बुद्धले यी उपहारहरू एक हातले स्वीकारे। यसपछि, मन्त्रीहरू, सेठ-साहूकारहरूले बुद्धलाई उपहार दिए, बुद्धले पनि तिनीहरूलाई एक हातले स्वीकार गरे। त्यहाँ एउटी बुढी महिला छडी लिएर त्यहाँ आई र गौतम बुद्धलाई दण्डवत् गर्दै र भनिन - भगवान, जब तपाईलाई यहाँ आएको खबर पाएँ, म अनार खाँदै थिएँ। मसँग अरू केहि छैन, त्यसैले मैले यो आधा खाएको अनार तपाईको लागि ल्याएको छु। यदि तपाईं मेरो यो सानो उपहार स्वीकार्नुहुन्छ भने, तब म आफैंलाई धन्यको मान्दछु। भगवान बुद्धले दुवै हातले अनार स्वीकार्नुभयो। जब राजा बिम्बिसाराले यो देखे, उनले गौतम बुद्धलाई भने- भगवान माफ गर्नुहोस्। म एउटा प्रश्न सोध्न चाहन्छु। हामी सबैले तपाईलाई ठूला र बहुमूल्य उपहार दियौं, जुन तपाईले एक हातले स्वीकार्नु भएको थियो, तर तपाईले यस बुढो महिलाले दिएको दुवै पुरानो फल तपाईले दुवै हातले पाउनुभयो, किन? यो सुनेर, बुद्ध मुस्कुराए र भने - राजन, तपाईहरु सबैले धेरै मूल्यवान उपहारहरु दिएका छन्, तर यी सबै तपाईको सम्पत्तीको सानो अंश मात्र हुन्। जबकि यस बुढा महिलाले मलाई आफ्नो मुख दिएकी छिन्। यद्यपि यस बुढी महिला गरिब छ, उनले खुला दिमागले उनको दान दिए, त्यसैले मैले उनको हात दुवै हातले स्वीकारे।

राजा बिम्बिसारकाे बुद्धप्रति अटल श्रद्धा र भक्ति

बुध्दबाणी
भरखरै प्रकाशमा आएको नयाँ धर्ममा (बुद्ध धर्ममा) दिक्षित भइ सकेपछि राजा बिम्बिसारले बुद्धप्रति मात्र नभई बुद्धधर्म चिरस्थायीको निमित्त समेत् महत् श्रद्धा र भक्ति राखेका थिए । राजा स्वयंले महीनाको ६ दिन उपोसथव्रत पालन गर्थे । यस आदर्शबाट अरू सर्वसाधारणजनतालाई ठूलो प्रेरणा मिल्दथ्यो! । बुद्धधर्मप्रति राजाको मनमा अटल श्रद्धा बसिसकेको कुरा निम्न उदाहरणबाट पनि प्रमाणित हुन्छ ः—
एक समय, वैशालीमा दुर्भिक्षपर्दा वैशालीवासी लिच्छवीहरूले महालि लिच्छवी— जो बिम्बिसार समागममा स्रोतापन्न भएका थिए— लाई बिम्बिसार राजाकहाँगई भगवान बुद्धलाई वैशाली नगरमा अवतरण गराउन निम्तोगरी ल्याउन पठाएको बेला, महालि लिच्छवी अनेक उपहारका साथ राजा बिम्बिसारकहाँगई बिन्तिगर्दा, बिम्बिसारबाट, “बुद्धसँग नै प्रार्थना गर्नु” भन्ने आज्ञा सुनेपछि उनले बुद्धसँग प्रार्थनागरी बुद्ध भगवानलाई वैशाली नगरमा अवतरण गराएका थिए । त्यस बखत बिम्बिसार राजाले, “भगवानले वैशाली जाने स्वीकृति दिनु भयो” भन्ने सुनी बाटो–घाटो सफा सुग्घर गराई, राजगृहदेखि गंगाको किनारसम्मको ५ योजनको मार्गमा ठाउँ–ठाउँमा वासस्थान ( विहार ) हरू बनाए । बडो धुमधामसँग श्रृङ्गार गराई, दुइ डुङ्गाजोरी बनाइराखेको स्वेतछत्र सहितको मण्डपमा बुद्ध भगवानलाई बसाई, घाँटीसम्म नडुबाउञ्जेल गंगाभित्र गई बुद्धलाई पु¥याई बिदाइ गरेका थिए । यति मात्र होइन भगवान बुद्ध नफर्कियुञ्जेलसम्म गंगाको किनारमै बास बसेका थिए । वैशालीबाट फर्केर आउनु हुँदा पनि घाँटीसम्म डुबाउञ्जेल गंगाभित्र पसी बुद्धको स्वागतार्थ गएका थिए! ।
राजालाई दिन प्रतिदिन सुवासित जूही र चमेली आदिको पूmल ल्याउने सुमन मालाकार थियो । उसले दिनहुँ आठ कार्षापण पाउँदथ्यो । एकदिन बिहानै राजालाई प“mल लगिरहेको बेलामा भगवान बुद्धलाई सडकमा देखेर उसको मनमा बलवत् श्रद्धा र भक्ति उत्पन्न भई, “राजाले मलाई चाहे प्राणदण्ड दिऊन्, चाहे देश निकाला गरून् किन्तु यो पूmल भगवानलाई नै चढाउनेछु” भन्ने दृढतागरी, जम्मै पूmल भगवानलाई चढायो । यो कुरा सुनी उसकी पत्नी राजदण्डबाट डराई, “यो मूर्ख पतिले राजाकहाँ पु¥याउनपर्ने पूmल जम्मै बुद्धलाई चढायो । अब राजाले यसलाई मात्र नभई मलाई समेत दण्डितगर्ने छन् । किन मैले राजालाई अगाडिनै यो कुरा जाहेर नगरौं ? भनी मनमा सोची राजाकहाँ गई “महाराज ! मेरो मूर्ख पतिले महाराजलाई चढाउनपर्ने पूmल जम्मै बुद्धलाई चढाइदियो, यसमा मेरो कुनै कसुर छैन । मैले त्यस्तो मूर्ख पतिलाई छाडिपनि सकें । सजाँय उसैले पाओस् !” भनी बिन्ति गरेको सुनी राजा भित्र भित्र सुमन मालाकारप्रति अत्यन्त प्रसन्न भई, बाहिर बाट रिसाएको जस्तोगरी, “त्यसोभए तिम्रो पतिले नै त्यसको फल भोग्नेछ” भनी आज्ञादिई तरुन्त भगवानको पछि पछि लागी सुमन मालाकारको प्रशंसा गर्दै, उसैदिन राजाले सुमन मालाकारलाई सर्वा–ष्टक पुरष्कारले विभूषित गरे । यस पुरष्कारमा दास, दासी, ८ हजार कार्षापण सहित गाउँ पनि समावेस थियो ।
अर्को एक दिन राजालाई असमयमा, सारै नै आँपखाने इच्छा लागी उनले उद्यानपाललाई सारै नै आँप खाने इच्छा भएको कुरा सुनाए । उद्यानपालले, आँप न फल्ने समय भएको हुँदा एक ठूलो उपाय सोची उद्यानमागई, एक आँपको रूखको जरोमा अनेक प्रकारका रसायन पदार्थ हाली, केही दिन भित्रै चारवटा आँप जरोमै फलाई, ती आँपहरू राजालाई चढाउन गइरहेको बेला बाटोमा, अत्यन्त प्रसन्न मुद्रामा महामौद्गल्यायन महास्थविर भिक्षाटनको निमित्त गइरहनु भएको देखी, “अहो भाग्य ! यी आँप यी महास्थविरलाई चढाउन पाए म गरीबको कल्याण हुने थियो” भन्ने प्रबल श्रद्धा उत्पन्न भई, “राजाले मलाई प्राणदण्डै किन न दिउन्, किन्तु यी दुर्लभ आँप महास्थविरलाई नै चढाउनेछु” भन्दै प्राणार्पित दृढ श्रद्धाले महास्थविरको भिक्षापात्रमा चारैवटा आँप राखिदिइसके पछि, राजालाई विनम्रतापूर्वक वस्तुस्थितिको व्यहोरा बिन्तिग¥यो । राजाले सो व्यहोरा सत्य हो कि होइन भनी बुझ्न लगाउँदा, मौद्गल्यायन महास्थविरले ती आँपहरू भगवानलाई चढाउँदा, भगवानले सारिपुत्र महास्थविर, मौदगल्यायन महास्थविर तथा महाकाश्यप महास्थविर– हरूलाई समेत एक एक ओटा दिनुभई आपूmले पनि यौटा । प्रत्येक वस्तुको आठ आठ थान आठ वस्तु दान दिनेलाई सर्वाष्टक– दानु भन्दछन् । ग्रहणगर्नु भएको कुरा सुनी, मगधराजा सेनीय बिम्बिसार अत्यन्त खुशी भए । अनि राजाले सो उद्यानपालसँग दान दिएबाट प्राप्त भएको पुण्यको भाग समेत मागी, उसालाई वस्त्रालंकार सहित एक गाउँ पनि बकस दिए! ।
धनीय भिक्षुले विना अनुमति काठ गोदामबाट काठहरू लगी आफ्नो कुटी बनाउँदा पनि, राजाले चीवर वस्त्रप्रति भक्ति प्रकटगरी सो भिक्षुलाई त्यसै छोडि दिएका थिए । एक दिन तपोदामा नुहाउँन जाँदा त्यहाँ भिक्षुहरू नुहाइरहेको देखेर, भिक्षुहरूले नुहाइ नसिध्याएसम्म किनारामा बसिरहेका थिए ।
बिम्बिसार राजाले अनाथपिण्डिक गृहपतिले जस्तै बुद्धसँग कहिले पनि कुनै प्रश्नहरू सोधेको देखिंदैन । केवल एक पटक भगवानले प्रातिहार्य देखाउने घोषणा गर्नु भएको सुनी बिम्बिसार राजाले बुद्धसँग, “भन्ते ! तपाइँले ऋद्धि–प्रातिहार्य देखाउन हुन्न भन्ने नियम प्रज्ञापन गर्नुभएको छ । किन्तु तपाइँले ‘ऋद्धि–प्रातिहार्य देखाउनेछुु भनी घोषणा गर्नुभयो भन्ने सुन्दछु । कसरी तपाइँले नियमको उल्लंघनगरी प्रातिहार्य देखाउनु हुन्छ ? भनी सोध्दा भगवान बुद्धले राजासँग निम्न कुरा सोध्नु भयो ः—
“महाराज ! तपाइँको राज्यमा कुनै अनधिकारी पुरुषले बगैंचाबाट आँप टिप्यो भने उसालाई तपाइँले के गर्नु हुन्छ ?” “दण्ड, सजाँय भन्ते !”
“तपाइँले नै टिपेर लिंदा तपाइँलाई के दण्ड हुन्छनि ?”
“भन्ते ! मलाई कुनै दण्ड लाग्दैन । किनकि बगैंचाको मालिक नै मै हुँ ।”
“महाराज ! त्यस्तैगरी जुन नियमहरू प्रज्ञापन गरिएकाछन् ती, भिक्षुहरूका निमित्त हुन् नकि मेरा निमित्त! ।”
अर्को एक दुइ ठाउँमा राजाले बुद्धसमक्ष एकत्रित२ हुने जस्ता केही सुभावहरू पेश गरेको देखिन्छ । कहिले कहिं राजकाजमा व्यस्त भएर आपूmले दिएको वचन प“रा गरिदिन भुलेता पनि स्मरण भएपछि सो काम पूरा गरिदिने स्वभाव हामी राजाको जीवनमा पाउँदछौं । जस्तै— एकदिन, पिलिन्दवच्छ महास्थविरलाई दिएको वचन ५०० रात भुलेर पनि, पुनः स्मरण भएपछि पु¥याइदिएको र अर्को एकपटक पावावासी गोधिक, सुबाहु, वल्लिय र उत्तिय भन्ने चार मल्ल राजकुमारहरू बुद्धधर्ममा भिक्षुभई अरहतफल प्राप्तगरी विचरण गर्दै राजगृहमा पुग्दा, बिम्बिसार राजाले उहाँहरूलाई निम्तो गरी, प्रत्येकलाई कुटी बनाइदिए । किन्तु छाना हाल्न बिर्सेको थियो । तर बिर्सेको कतिपय महीना पछि वर्षाद् याममा पनि वर्षाद् नभएकोले कुटीमा छाना हाल्न बिर्सेको कुरा सम्झी छाना राखिदिएपछि वर्षाद् पनि भयो ।

बौद्ध शिक्षामा चार ब्रम्हविहार

बुध्दबाणी
भगवान् बुद्धको धर्म संस्कृति कस्तो थियो त भनी विचार गर्दा यसमा चार कुराहरू स्पष्ट रुपमा देखिन आएका छन् । भगवान् बुद्धले जसरी सबै प्राणीप्रति दया र करुणा देखाएर आफुले प्राप्त गरेको परमशान्ति सुख निर्वाणलाई गाउँ गाउँमा बाँड्दै हिंड्नुभयो । त्यसैगरी सबैले सबै प्राणीप्रति
१) मैत्री, २) करुणा, ३) मुदिता र ४) उपेक्षाको भावना राखेर बस्नु पर्दछ भन्दै यसैमा सुख र शान्ति छ भन्ने कुराको सन्देश पनि सबैलाई दिनु भएको छ । यसैलाई बौद्ध शिक्षामा चार ब्रम्हविहार पनि भनिन्छ । चार ब्रम्हविहारको यसरी व्याख्या गरिएको छ ः–
मैत्री ब्रह्मविहार ः
मैत्री भन्नाले सबै प्राणीप्रति मित्रताको भावना राख्नु हो, अर्थात् कसैलाई पनि आफ्नो पराई सम्झेर काखापाखा नगर्नु अथवा कसैलाई पनि पराई नसम्झनु हो । सबैलाई आफ्नै परिवार सरह सम्झनु सबैसँग समान तरिकाले व्यवहार गर्नु र सबैको समान तरिकाले नै रक्षा गर्नु हो । भगवान बुद्ध भन्नु हुन्छ ः– “हामीहरू यो संसारमा सुखपूवर्क निश्चय पनि बाँच्न सक्छौं, वैरभाव राख्ने मानिसमा पनि अवैरको भावना गरेर” । फेरी तथागत भन्नुहुन्छ ः यसको लागि सहनशीलताको खाँचो छ । यसरी मानिसले सबैप्रति मैत्रीभाव राखेर विहार गर्दा कसैप्रति पनि शत्रुताको भाव रहँदैन र सबैसित एकै साथ मिलेर बसी सुखपूर्वक बाँच्न सकिन्छ ।
करुणा ब्रह्मविहार ः
अरुको दुःखमा दुखित हुनु, दुःखमा साथ दिनु, सहयोग गर्नु, दुःख हटाउन मद्दत गर्नु, करुणाको भावना हो । मानिसमा करुणाको भावना आउनासाथ ऊ आनन्दित हुन्छ । उसको चित्तमा शान्ति आउँछ । यो अनुभव गर्ने कुरा पनि हो, जब–जब हामीहरू अरुको दुःख निवारण गर्न सक्षम हुन्छौ, हामीलाई तुरुन्त सुखको अनुभव हुन्छ । यसरी मनमा करुणाको भावना जगाउनाले र शरीर, मन र वचनलाई परहिततिर अग्रसर गरी भोकालाई खाना, गरीबलाई धन, रोगीलाई औषधी, नाङ्गालाई कपडा, अशिक्षितलाई ज्ञान दिन सक्यौं भने हामीहरूलाई आप्mसे आफ आनन्दको अनुभूति हुन्छ । जसको कारणले गर्दा आप्mनो र अरुको पनि कल्याण हुन जान्छ । यसरी आफ्नो र पर हितमा ध्यान दिई मन, बचन र कर्मलाई सबै प्राणीप्रति दया करुणाले युक्त भएको कार्यमा लगाई राख्नु नै करुणा ब्रह्मविहारको अभ्यास हो ।
मुदिता ब्रह्मविहार ः
अरुको सफलतामा अरुको उन्नतीमा आफूलाई पनि खुसी र प्रसन्न बनाउन सक्नु मुदिताको भावना हो । मनमा इष्र्या पाल्नाले आफैलाई जलाउँछ र पिडा दिन्छ । जस्ले अरुको उन्नतीमा आफुलाई प्रसन्न राख्न जानेको छ, अरुको दुःखमा दुखित हुनु, दुःखमा साथ दिनु, सहयोग गर्नु, दुःख हटाउन मद्दत गर्नु, करुणाको भावना हो । मानिसमा करुणाको भावना आउँना साथ ऊ आनन्दित हुन्छ । उसको चित्तमा शान्ति आउँछ । यो अनुभव गर्ने कुरा पनि हो, जब–जब हामीहरु अरुको दुःख निवारण गर्न सक्षम हुन्छौ, हामीलाई तुरुन्त सुखको अनुभव हुन्छ । जस्लाई आप्mनो कर्म र कर्मफलमा विश्वास छ, जस्को अज्ञानता हटिसकेको छ र सम्यक दृष्टि छ ऊ सधैं आनन्दित हुन्छ । साथै उसलाई अरुको सुखमा पनि आफ्नै सुखमा जस्तै नै आनन्द आउँछ । यसै गरि कर्ममा विश्वास गर्ने मानिसले आफूमा भएको दुःखलाई पनि सहन गर्ने क्षमता राखेको हुन्छ । यही नै मुदिता ब्रह्मविहारको अभ्यास हो ।
उपेक्षा ब्रह्मविहार ः
उपेक्षा भावना जीवनलाई सुखमय बनाउने अर्को उपाय हो । चाहे दुःख होस् या सुख, लाभ होस् या हानी, यस होस् या अपयस, निन्दा होस् या प्रसंसा यि आठ लोक धर्ममा चित्तलाई विचलित नगर्नु उपेक्षा भावना हो । बुद्घपुरुषहरूको भनाई छ “आफुले राम्रो काम गर्दै जानुपर्छ र प्राप्त भएर आएका राम्रा र नराम्रा फलहरू जस्तो भए पनि स्वीकार्नु पर्छ” । मानिसलाई सधैंभरी सुख पनि हुँदैन सधै भरी दुःख पनि हुँदैन । यि सबै कुराहरू आउने जाने गर्दछ ।” जन्म भए पछि मृत्यु हुन्छ यसलाई पनि स्वीकार्नु पर्छ । पढे पछि फेल पनि हुन्छ पास पनि हुन्छ यसलाई पनि स्वीकार्नु पर्छ । राम्रो पछि नराम्रो पनि यसैमा छ, यसलाई पनि स्वीकार्नै पर्छ । दिन–रात, घाम– पानी, जन्म–मृत्यु यहि नै प्रकृतिको नियम हो । प्रकृतिको स्वभाव नै विपरित धर्ममा आधारित छ । कसैले पनि प्रकृतिको नियम विपरित, स्वभाव विपरित र धर्म विपरित जाने प्रयास गर्दा दुःख हुन्छ । यस्तो प्रकृतिको यथास्थितिको अवस्था बुझ्न र जान्न सक्नु र त्यही अनुसार हिड्नुमा नै सुख छ । बुद्धकाे संस्कृति भनेको पनि यथार्थवादि संस्कृति हो । यसमा पाप कर्म नगर्ने र धर्मका कामहरू मात्र गर्ने भनेर मात्र पनि पुग्दैन । मुख्य कुरा चित्तशुघ्दी गर्ने कुरामा बढी ध्यान दिनु पर्दछ । अधिकांश मानिसहरूले चित्त शुद्घि कसरी हुन्छ र यसलाई धर्ममा किन यति साह्रै महत्व दिने गरिएको छ भन्ने कुरा बुझेका पनि छैनन् । यसको बारेमा बुझ्न त्यति सजिलो छैन ।
मानिसहरू आत्म शुघ्दी चित्त शुघ्दी र पाप पखाल्ने नाममा तिर्थ, व्रत, नदी स्नान, यज्ञ होमादि कार्यहरू गरिराखेका हुन्छन् । धेरै जसो परम्परागत धर्ममा विश्वास गर्ने मानिसहरू नदी स्नान गर्दा र दान यज्ञ आदि कर्मले मात्र पाप पखालिएर जान्छ भन्ने ठानेका हुन्छन् । तर यसरी पाप पखालिने कुरामा कुनै आधार छैन । यो विश्वास गर्न सकिने र भरपर्दो कुरा पनि होइन । पाप भनेको राग, द्वेष, मोह र अहंकार र घृणाको कारणले उत्पन्न हुने कुरा हो । यी राग, द्वेष, लोभ, ईष्र्या, मोह अथवा मुढताको अवस्था, मान–सम्मानको चाहना र अहंकारहरू जति सबै मनबाट उत्पति हुन्छ अथवा चित्तमा उत्पति हुन्छन् । त्यसपछि मानिसले वचनले, शरीरले, मनले पापकर्महरू गर्न थाल्दछ अर्थात् उसका कायीक वाचीक र मानसिक कार्यहरू दुषित बन्न गई उसको पापकर्मको राशी बढ्न थाल्दछ । त्यसैले पाप कर्मबाट बच्न र पुण्यलाई बढाउन सबभन्दा पहिले मनलाई राग, द्वेष, मोहबाट बचाउनु पर्दछ । यसको लागि त्यागको भावना जगाई सबैप्रति मैत्री करुणा र प्रेमको भावना बढाउनु पर्छ र साथै अन्धविश्वास र अज्ञानतालाई हटाएर सम्यक दृष्टिकोणको विकास गरी पुण्यको संञ्चय गर्ने काममा पनि लागिरहनु पर्दछ ।

अनुशासन विहीन जीवन वस्त्र विनाको शरीर जस्तै हुनजान्छ

बुध्दबाणी
–संघनायक भिक्षु ज्ञानपूर्णिक महास्थविर
आधुनिक जीवनमा शिक्षाको ठूलो महत्व बढिरहेको छ । शिक्षा विनाको जीवन निरर्थक साबित हुन गइरहेको छ । शिक्षा उपार्जनगर्न सानै उमेर देखि नै आजकाल शिक्षालय धाउनु आवश्यक परिसकेको छ । अघि अघिको जमानामा ९–१० वर्षसम्म पनि खेलेर बस्न पाउँने स्थिति थियो भने आज आएर ३–४ बर्षको उमेरमा आमाको दूध नै खान पुगेको छैन कि भन्नुपर्ने बेलामा समेत शिक्षालय जानुपर्ने बाध्यता आइसकेको छ । नत्र भने अभिभावक भएका आमा बुबाहरू समेत बेलैमा बच्चाहरूलाई शिक्षालय पठाउन नसक्ने कर्तव्य विमुख भएका व्यक्तिहरूको रूपमा काम नलाग्ने लिष्टमा दर्ता हुनपुग्ने भइसकेको छ । यति हदसम्म शिक्षाको आवश्यकता महसूस गर्नुपर्ने अवस्था आइसकेको छ । यो वास्तवमा अति राम्रो लक्षण मान्नुपर्छ । प्रशंसनीय छ भन्नुपर्छ । तर आजको जमानामा एउटा खट्किन पुगेको कुरा के हो भने अनुशासनको अभाव । योग्यताको लागि शिक्षा अथवा विद्या नभई नहुने अपरिहार्य विषय भइसकेको छ ; यो हुनुपर्ने पनि हो । यसको साथसाथै अनुशासन पनि सँगसँगै विकास हुनगएको खण्डमा सून माथी सुगन्ध भइदिने छ । शिक्षा मात्रै भएर अनुशासन रहन गएन भने त्यो जीवनको शोभा बन्दैन । अनुशासनले मात्र जीवनलाई यथायोग्य स्थानमा पु¥याउनसक्छ । भनिराखेको पनि छ “विद्या ददाति विनयं ; विनयाद्याति पात्रताम् । पात्रतात् फलमाप्नोति ; फलाद्धर्धं ततो सुखम् ।” “शिक्षाले अथवा विद्याले विनय अथवा अनुशासनलाई बढावा दिन्छ ; अनुशासनले योग्य पात्रको अवस्थामा पु¥याउँछ, योग्य पात्र बने पछि त्यस अनुसारको प्रतिफल लाभ हुन्छ ; प्रतिफल अनुसार धर्मको काम अघि बढ्छ र त्यसबाट सुख प्राप्त हुन्छ ।”
त्यसैले जति जति मानिस शिक्षित हुँदै जान्छ ; त्यति त्यति नै ऊ विनीत हुनु आवश्यक छ । विनीत बन्न सच्चरित्रता, सुशीलपन, निराभिमानिता, कोमलपन, सभ्य स्वभाव, सुसंस्कृत व्यवहार हुनुपर्दछ । त्यसको लागि कायसमाचार, वचीसमाचार अथवा शरीरद्वारा राम्रो आचरणगर्नु वचनद्वारा राम्रो आचरणगर्नु जरूरी हुन्छ । ती राम्रा आचरणहरूले नै मानसिक परिशुद्धता जाग्नसकिन्छ र यी त्रिविध पक्षको संयमद्वारा मानिसमा शुद्ध स्वच्छ अनुशासन कायम हुनजान्छ । जसबाट व्यक्तित्व विकासको सिंढि चढ्दै जान्छ । परिवार, समाज र राष्ट्रमा प्रतिष्ठा प्राप्त हुँदै जान्छ । यस किसिमको जीवन जिउँदै जानाले आत्मसन्तुष्टि जाग्दै आउँछ । त्यसले गर्दा आपूm पनि सुखले बाँच्न सकी अरूहरूलाई पनि केही न केही रूपमा प्रभाव पार्नसक्नाले अरूहरूको जीवनलाई पनि राम्रो पार्न यसले हौसला र प्रोत्साहन दिंदै जान्छ र अरूहरूको जीवन सफल तुल्याउनको निमित्त पनि प्रेरणाको श्रोत बन्नपुग्दछ, मार्ग प्रदर्शन गर्न सक्दछ । उभय पक्षको हित साधना यसबाट पूर्ण गराउन सकिन्छ ।
तसर्थ शिक्षार्थी अथवा विद्यार्थी जीवन देखि नै शिक्षा र अनुशासन सँगसँगै विकास गर्दै लैजानु नितान्त आवश्यक पर्दछ । मानिस मानिस भएर बाँच्नु छ भने शिक्षा र अनुशासन सदैव कायम राख्नुपर्दछ । शिक्षा र अनुशासन सँगसँगै कायम रहेमा शिक्षार्थी अथवा विद्यार्थी उच्छृंखल, स्वार्थी, मतलबी, अभिमानी, दुराचारी हुन पुग्दैन । मनुष्य चरित्रलाई सुहाउँदो रूपमा ऊ अगाडी बढ्दै गइरहेको हुन्छ र भविष्यमा ऊ सबै क्षेत्रमा इमान्दारितापूर्वक नेतृत्व गर्नसक्ने, दिनसक्ने व्यक्तित्व र अस्तित्वयुक्त व्यक्ति भएर अगाडी बढ्दै जाँदा सबैको कल्याणको लागि अर्थ हितको लागि असाधारण देन दिनसक्ने सपुत भएर निस्कन सक्नेछ ।
अनुशासन भनेको आर्थिक, सामाजिक, राजनैतिक, धार्मिक, शैक्षिक, सैनिक, प्रशासनिक जुनसुकै क्षेत्रमा पनि नभई नहुने विषय हो । अनुशासन विहीन जीवन वस्त्र विनाको शरीर जस्तै हुनजान्छ । त्यसैले विद्यार्थी जीवनदेखि नै अनुशासन पालन गर्नुपर्ने शिक्षा दिइराखेमा र पालना गराइराखेमा त्यो पछिसम्म पनि संस्कारको रूपमा रही बानी बस्दै जानेछ र कार्यरूपमा पनि परिणत हुँदै जानेछ । तसर्थ धार्मिक आध्यात्मिक एवं नैतिक शिक्षा नामक अनुशासनलाई जीवन प्रदान गर्ने शिक्षालाई शिक्षालयको शुरूदेखि नै सिकाउनु पढाउनु पालना गराउनु अत्यन्त जरूरी एवं महत्वपूर्ण विषय भएको कुरा सबैले महसूस गर्दै लैजानु सबैको दायित्व र कर्तव्य हो ।
भगवान् बुद्धले आफ्नो उपदेश भित्र त्रिविध शासनको व्यवस्था गरिराख्नु भएको छ । परियत्ति–शासन, प्रतिपत्ति–शासन र प्रतिवेध–शासन भनेर । परियत्ति–शासन भनेको बुद्धद्वारा उपदेशित शिक्षा अध्ययन अध्यापन गर्नु हो ; प्रतिपत्ति–शासन भनेको आपूmले राम्ररी सिकीसकेका शिक्षाहरूलाई दैनिक जीवनमा प्रयोग गरी अनुशासित जीवन जिउनु हो ; सिकिसकेको अनुशासनको पालना गर्नु हो । र प्रतिवेध–शासन भनेको अनुशासित जीवन जिएर त्यसबाट प्राप्तहुने जुन जीवनको सार हो, प्रतिफल हो, सुपरिणाम हो, त्यसलाई भित्री अन्तस्करण देखि नै महसूस गरेर स्वीकार्नु हो । प्रत्यक्ष अनुभूतिमा उतार्नु हो ; साक्षात्कार गर्नु हो । यसरी प्रत्यक्षीकरण गरी अनुशीलन, परिचालन गरेर धारण गर्दै आइराखेको कारणले बुद्धशासन अहिलेसम्म सुसंगठित रूपमा अगाडी बढ्न सकिरहेको हो । जब यसमा खलल पारी धक्का लगाई अन्यथा गर्नेछ ; तब त्यो दिगो रहनसक्ने हुने छैन । त्यसैले शिक्षा र अनुशासन जीवनको दुई पाता हुन् । यसलाई छुट्याएर अन्यथा गर्नु जीवनलाई बर्बाद पार्नु हो । तसर्थ शिक्षा र अनुशासन जीवनको अभिन्न अंग भएकोले अत्यन्त महत्वपूर्ण गुणांग हो । अस्तु !

राजसंस्थाView All

राजा रानी बाट अाज भारतको अमृतसरस्थित शिखहरुको पवित्र तीर्थस्थल ‘स्वर्ण मन्दिर’को दर्शन

राजा ज्ञानेन्द्र बीर बिक्रम शाहदेव तथा रानी काेमल राज्य लक्ष्मी देवी शाहबाट अाज बिहीबार भारतको अमृतसरस्थित शिखहरुको पवित्र तीर्थस्थल ‘स्वर्ण मन्दिर’को दर्शन गरिबक्सेकाे छ । माैसुफहरूलाई स्वर्ण मन्दिर परिसरमा श्री […]

राजाबाट प्रजातन्त्रलाई आफ्नो स्वार्थ अनुरुप प्रयोग नगर्न दलहरूलाइ चेतावनी दिइबक्सेको छ

राजाबाट प्रजातन्त्रलाई आफ्नो स्वार्थ अनुरुप प्रयोग नगर्न दलहरूलाइ चेतावनी दिइबक्सेको छ । ७० राष्ट्रिय प्रजातन्त्र दिवसको अवसर पारेर राजाबाट देशवासीको नाउँमा बक्सेको सन्देश कुरा उल्लेख गरिबक्सेको हो । राजाबाट भनिबक्सेको […]

राजारानी अाज दिल्ली सवारी हाेइबक्सेकाे छ ।

राजा ज्ञानेन्द्र बीर बिक्रम शाहदेव तथा रानी काेमल राज्य लक्ष्मी देवी शाह दुई साताभन्दा लामो धार्मिक तथा सामाजिक भ्रमणकाेलागी अाज। आइतबार साँझ विस्तारा एयरलायन्सको विमानबाट दिल्ली सवारी हाेइबक्सेकाे छ । […]

राजा रानी दार्जिलिङ सिक्किम को भ्रमणमा सवारी हाेइबक्से

राजा ज्ञानेन्द्र बीर बिक्रम शाहदेब तथा रानी कोमल राज्यलक्षमी देवी शाहर साताब्यापी भारतको दार्जिलिङ र सिक्किमको यात्रामा सवारी हाेइबक्सेकाे छ । मौसुफहरू आइतबार बिहान झापाबाट सिलिगुडीतर्फ प्रस्थान गरिबक्सेको हाे । […]

बाैध्द-गतिविधिView All

ठेचाेमा “ज्ञानमाला बौद्ध जागरण कार्यक्रम ” सम्पन्न

ललितपुरक्षेत्रीय उप समितिको आयोजनामा तथा ग्वाननी ज्ञानमाला भजन खल: को ब्यवस्थापनमा ठेचाेमा “ज्ञानमाला बौद्ध जागरण कार्यक्रम ” सम्पन्न भएकाे छ । नेपाल राष्ट्रिय ज्ञानमाला समितीद्वारा गठित ललितपुरक्षेत्रीय उप समितिको आयोजनामा […]

बौद्धहरुको महान् उत्सव इतिल्हने सम्यक पर्व फागुन १४ र १५ गते आयोजना हुँदैछ ।

ललितपुर, फागुन ७ । सातसय वर्षदेखि आयोजना हुँदै आएको बौद्धहरुको एक महान् उत्सव इतिल्हने सम्यक पर्व यो वर्ष आउँदो ने सं ११४० चिल्लाथ्व तृतिया र चतुर्थी अर्थात् वि सं २०७६ […]

न्याखाचोकमा भिक्षु महासंघबाट महापरित्राण पाठ

ललितपुरको १६ वडा स्थित न्याखाचोकमा महापरित्राण पाठ सम्पन्न भएको छ । हिजो शनिवार सबै टोलवासि, ज्ञाति बन्धुहरूको सहित सबै सत्वहरूको सुखशान्ति र निरोगी कामना गरि पुजनीय भिक्षु महासंघबाट “ महापरित्राण […]

विश्व शान्तिको कामना गर्दै थाइल्यान्डका धुतांगधारी बौद्ध भिक्षुहरुबाट स्वयम्भूदेखि लुम्बिनीको पैदल यात्रा सुरु

विश्व शान्तिको कामना गर्दै थाइल्यान्डका धुतांगधारी ४५ जना बौद्ध भिक्षुहरुले बिहिबार काठमाडौँको स्वयम्भूदेखि लुम्बिनीको पैदल यात्रा सुरु गरेका छन ।स्वयम्भूको आनन्दकुटी महाविहारबाट यात्रा सुरु गरेका भिक्षुहरुले प्रत्येक दिन २५ देखि […]

राजनीतिView All

/ राजनीति

भएका ईतिहास मेट्दै नयाँ निर्माण गर्नु हुँदैन , पूरानालाई नै संरक्षण गर्दै जानू पर्दछ : राष्ट्रपती बिद्या भण्डारी

माघ -२५ राष्ट्रपती बिद्या भण्डारीबाट २०७२ बैशाख १२ गएको बिनासकारी महाभूकम्प र तत्पश्चातका पराकम्पणबाट ध्वस्त बनाएको ऐतिहासिक मरुसत्त:(भुतिसत:/काष्ठमण्डप)को भैरहेको पूनर्निर्माण कार्यको स्थलगत निरिक्षण गर्नु भयो । भुकम्पले बिगारेका ऐतिहासिक, धार्मिक […]
/ राजनीति

पाटनकाे सुन्धारा सडक लामो समयसम्म कालोपत्र नभएपछि स्थानीयबासीबाट चरणबद्ध आन्दोलन गर्ने तयारीमा

२५ माघ ०७६,सुन्धारा । सुन्धारा सडक लामो समयसम्म कालोपत्रे नगरेपछि पाटनबासीले विरोधस्वरुप साइनबोर्ड राखेर विरोध जनाएका छन् । विगत दुई बर्षदेखि भत्केको सडक कालोपत्र नगर्दा आक्रोसित स्थानीयबासीले विरोधस्वरुप यो बोर्ड […]
/ राजनीति

नेवाः विरोधि राज्यसत्ता विरुद्ध नेवा समुदायबाट माघ १६ गते बिशाल खबरदारी सभा

शहिद दिवसको दिन अर्थात माघ १६ गते बिहिबार नेवा समुदायले खरदारी सभा गर्ने भएको छ । पहिचान पक्षधर नेवाः आयोजकहरुका अनुसार १६ गते बिहिबार २ः३०मा वंघमा शहिदहरुको सपना राज्यबाट वेवास्ता […]
/ राजनीति

सामाजिक सञ्जाल सम्बन्धि विद्येयकबाट सरकारले भजन मण्डली तयार गर्न लागे

काठमाडौं । राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (संयुक्तं) ले सामाजिक सञ्जाल सम्बन्धि विद्येयकबाट सरकारले भजन मण्डली तयार गर्न लागेको ठहर गरेको छ । सो पार्टीले प्रस्तावित कानुनको खारेजीको माग समेत गरेको छ […]

विविधView All

/ विविध

दुनियाकै सबैभन्दा ठूलो आवासीय बौद्ध विद्यालय

चीनको चेंगदु नजिकै रहेको लारुङ गार बुद्धिस्ट एकेडेमीमा ४० हजार विद्यार्थी छन् । झन्डै एक गाउँजस्तै देखिन्छ यो एकेडेमी । घरको छाना र रंग रातो देखिन्छ । दानबाटै बनेको यो […]
/ Main News / विविध

रातको समयमा केही कुरा पोलिएको चर्को गन्ध , केको गन्ध हो भन्ने अझै यकिन भइसकेको छैन

काठमाडौं उपत्यकाका बासिन्दा केही दिनयता रातको समयमा केही कुरा पोलिएको चर्को गन्धले आजित भएको गुनासो गर्न थालेका छन् । यस्तो गन्ध एउटा टोलमा मात्र नभएर विभिन्न ठाउँमा अनुभव गरिएको छ […]
/ विविध

रक्सीकै लागि आफ्नै छोरालाई २५ हजारमा बेचे

दुर्व्यसनमा फसेपछि कस्को के लाग्छ र ? उनीहरु आफ्ना बाबु– छोराछोरी केही देख्दैनन् । अकल्पनीय घटना समेत घटाउँछन् उनीहरु । यस्तै एउटा घटना छ, जुन सुन्दा सबैलाई अचम्मित पार्छ । […]
/ विविध

लामा वांगडोर रिम्पोंछेले लियाे समाधि, ७ दिन पछि पनि मृत शरीर ताजा नै

जिगर बौद्ध मंदिर रिवालसर काे प्रमुख लामा वांगडोर रिम्पोंछे उर्फ ओंगदू १८ सितम्बर को बिहान 2 बजेर ५२ मिनटमा अाफ्नाे देह त्याग गरेर समाधिमा लीन हुनुभयाे , याे खबर फैलना […]
Go to Top