Support Buddhavani Saptahik by promoting your company's product. Contact 9866429659/9841379528 for more detail

धर्म, संस्कृति, परम्परा, तथा राजसंस्थाप्रति समर्पित

जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो पाँच कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ

/ बुध्दबाणी
एक पटक, भगवान चालीका ’शहरमा चालिका’ भन्ने पहाडको भ्रमण गर्दै थिए। त्यस समय आयुष्मान मेघिया शाक्यमुनी बुद्धको सेवामा व्यस्त थिए। त्यसपछि,आयुष्मान मेघिया भगवान हुनुहन्छ त्यहाँ जहाँ जानुभयो, र भगवानको अभिवादन गरेरएक छेउमा उभिए । एकतिर उभिएर आयुष्मान मेघियाले बुद्धलाई भने, भगवन! “म भिक्षाको लागि जान्टु गाउँ जान चाहन्छु“। बुद्धले भन्नुभयो ः मेघिय! यदि तपाईंलाई उपयुक्त लाग्छ भने, जाउ ।
त्यसपछि, बिहान आयुष्मान मेघिया भिक्षाका लागि जान्टु गाउँ गए। भिक्षाटनबाट फर्कि रहेको समयमा किमिकला नदी भएको ठाउँमा पुगे। किमिकला नदीको बाँढमा घुमीरहँदा उहाँले एक सुन्दर र रमणीय आमको बगैंचा देख्यो। यो बगैचा देखेर उसको मनमा यस्तो विचार उत्पन्न भयो “यो आम बगैचा एकदमै सुन्दर छ, धेरै रमाईलो! यो साधकहरुकोलागी लागी धेरै अनुकूल स्थान हो। यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने, म यहाँ आउँछु र ध्यान गर्नेछु।
यसरी बिचार गरि आयुष्मान मेघिया, जहाँ बुद्ध हुनुहुन्थ्यो, त्यहाँ गए र एकपट्टि बस्नुभयो, भगवानलाई अभिवादन गर्नुभयो। एकातिर बसिरहेको बेला, आयुष्मान मेघियाले भगवानलाई भने, “भगवन ! आज बिहान जन्तु गाउँमा भिक्षाटन गरि फर्किरहेको समयमा किमिकला नदीको बाँधमा एउटा सुन्दर र रमाईलो आम बगैंचा देखें। यो देखेर मेरो मनमा “यो आम बगैंचा एकदमै सुन्दर छ, धेरै रमाइलो छ! यो मेरो लागि एकदम अनुकूल स्थान हो, यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने, म यहाँ आएर ध्यान गर्नु पर्छ।
“भगवन ! यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने म त्यो आमको बगैचामा गएर ध्यान अभ्यास गर्न चाहन्छु ।
आयुष्मान मेघियाको कुरा सुनीसकेपछि, बुद्धले भन्नुभयोः “मेघिया! अहिले म यहाँ एक्लै छु, अरु कुनै भिक्षु आउन दिनुहोस्।“ ।
दोस्रो पटक पनि आयुष्मान मेघियाले भगवानलाई भने, “भगवन! भगवानसँग अब गनु पर्र्ने बाँकी केही छैन । तर हामीले अझ धेरै गर्न बाँकी छ, हामीले क्लेस क्षय गर्नुपर्नेछ। यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने, म गएर त्यो आमको बगैचामा अभ्यास गर्र्नेछु ।
दोस्रो पटक पनि, बुद्धले आयुष्मान मेघियालाई भन्नुभयो, “मेघिया! प्रतीक्षा गर्नुहोस, म अब एक्लै छु, अरू कुनै भिक्षु आउन दिनुहोस्। “
तेस्रो पटक पनि, आयुष्मान मेघियाले भगवानलाई भने, ““भगवन! भगवानसँग अब गनु पर्र्ने बाँकी केही छैन । तर हामीले अझ धेरै गर्न बाँकी छ, हामीले क्लेस क्षय गर्नुपर्नेछ। यदि भगवानले मलाई अनुमति दिनुहुन्छ भने, म गएर त्यो आमको बगैचामा अभ्यास गर्र्नेछु ।
बुद्धले भन्नुभयो ? मेघिया ! यदि तिमी अभ्यास गर्न चाहन्छौ भने म के भन्न सक्छ ु? यदि तिमीलाई उपयुक्त लाग्छ भने, जानुहोस्।
त्यसपछि, आयुष्मान मेघिया आफ्नो आसनबाट उठे र भगवानलाई दण्डवत् गरे र उनी जहाँ आमको बगैंचा थियो त्यही ठाउँमा गए। एउटा आम बगैंचामा छानर्रे रूखमुनि बसे। जब उनी ध्यानमा बसे तब आयुष्मान मेघियाको मनमा यी बिचारहरु उत्पन्न हुन थाले
(१) काम विर्तक
(२) व्यापाद विर्तक र
(३) विहिसा विर्तक
साँझ ध्यान अभ्यास उठेर जहाँ बुद्ध हुनुहुन्छ त्यहाँ गए र बुद्धलाई बिन्ति गरे ः भगवन ! त्यो गाउँको बगैंचामा ध्यान गर्दा मेरो मनमा तीनवटा पाप उत्पन्न हुन थाल्यो। मलाई यस्तो लाग्यो,“ अचम्म, आश्चर्यजनक! म एक घरवार परित्याग गरेर आएको भिक्षु हुँ , तै पनि यी तीन पापहरू मेरो दिमागमा उठेका छन्।
बुद्धले भन्नुभयो ः मेघिय ! जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसले यीं पांच कुराहरुको अभ्यास गर्नुपर्दछ ।
१) मेघिय ! भिक्षहरु कल्याण मित्रहरुसंग बस्ने गर्दछ र सदा धर्मसम्बन्धी कुरा गरिरहन्छ । जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो पहिलो कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
२. मेघिय ! फिर, भिक्षु शीलवान हुन्छ। प्रातिमोक्षका संयमहरुको पालन गर्दैे दिन बिताइरहेको हुन्छ । सदाचारहुन्छ । सानो भन्दा सानो दोष देखेर पनि डर मानेर बसिरहुन्छ । गुरुको शिक्षापद अनुसार आचरण गरिरहेको हुन्छ । जिसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो दोश्रो कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
३. मेघिय ! भिक्षुले उस्तै कार्यहरु गर्छन जसले पापहरूलाई नास पार्छ, मनलाई शुद्ध गर्दछ, दुःखलाई अन्त गर्ने , संयम राख्ने, शान्ति प्रदान गर्ने, ज्ञान र समझ विकास हुर्ने, र हामीलाई निर्वाणतिर पुरयाउने अल्पेच्छकथा, सन्तुष्टि कथा, प्रविवेक कथा, असंसर्ग कथा, वीर्यरम्भ. कथा, शीलकथा, समाघीकथा, प्रज्ञाकथा, विमुक्तिकथा, विमुतिज्ञानदर्शनकथा । सधैँ यस्तै कथाहरूमा समय बिताउँछिन्। जिसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो तेश्रो कुराको कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ । ४. मेघिय ! फेरी, भिक्षु उत्साह पूर्वक आचरण गरिरहोको हुनुपर्छ । जो पापकर्मको नास गर्न तथा पुण्यकर्म बढाउन । पुण्यकर्मकोलागी सधैं तत्पर भइरहेको हुनुपर्छ । जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो चौथौ कुराको कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
५ . मेघिय ! फेरी, भिक्षु प्रज्ञावान हुन्छ । (सबै संस्कार) उत्पत्ति तथा विनास भइरहन्छ“ यो प्रज्ञाज्ञानबाट युक्त हुन्छ, जसमा सबै दुःखहरुको पूर्णरुपले अन्त भएर जान्छ । मेघिय ! जसको चित्त अहिले पनि पूर्ण रुपमा वैराग्य उत्पन्न भएको छैन, उसलें यो पाँचौ कुराको कुराको अभ्यास गर्नुपर्छ ।
मेघिया ! कल्याण मित्रसँग बस्ने भिक्षुले यी पाँचओटा कुराहरुको अभ्यास गरेर यसमा प्रतिस्थित भए निम्न चार धर्महरुको अभ्यास गर्नुपर्दछ ।
( १) रागलाई समाप्त गर्न अशुभ ’ भावना अभ्यास गर्नुपर्छ
(२) द्धेषलाई नास गर्न मैत्रीे भावनाको अभ्यास गर्नुपर्छ
(३) नराम्रा तर्कहरू उन्मूलन गर्न अनापानासती ध्यान अभ्यास गर्नुपर्छ
(४) अहंकारलाई नष्ट गर्न, संसारको अनित्यताको भावना गर्नुपर्छ । मेघिय ! अनित्य संज्ञाको भावना गर्नाले अनात्मभाव को साक्षात्कार हुन्छ। अनात्मभावको साक्षात्कार भएमा, अहं. भाव समाप्त भएर निर्वाण प्राप्त हुन्छ।
यति भनिसकेपछि भगवान बुद्धले फेरि आज्ञा हुनु भयो ः
“मनमा अनेक क्षुद्र तथा सूर्चम वितर्क भइरहन्छं, यी वितर्कहरुलाई ध्यान नदिनुं , लोक परलोकमा चित्त जो अल्झिरहन्छ। यी वितर्कहरुलाई ध्यान दिनु , आत्मसंयम भएर स्मृतिमान हुन्छ। बुद्ध मनमा उठ्ने वितर्कहरुलाई त्याग गनुंहुन्छ ।
`
Tags:

Latest

Flower

यस महामारीबाट सबै प्राणी मुक्त हाेउन भनी सबैले बुद्ध बचन रतनसुत्रको पाठ गर्नु र गराउनु आवश्यक छ

अहिले विश्वभर कोरोना भाइरसको महामारीले मानव समाजलाई दुख दिइरहेको छ । यस भाइसरले लाखौं मानिस पिडित छन् भने हजारौं मानवहरुको ज्यान लिइसकेको छ । यस्तो अवस्थामा विज्ञान यसकोलागी आवश्यक औषधी […]
Flower

नेपाल लकडाउन यस्ताे छ निर्णयहरु

नेपाल लकडाउन निर्णयहरु:- १. औषधी उपचार, खाद्यवस्तु खरिदजस्ता अत्यावश्यक काममा बाहेक कुनै पनि व्यक्ति घरबाट बाहिर ननिस्कने । २. अनुपतिप्राप्त सवारी साधन, स्वास्थ्यकर्मी, सुरक्षा निकायले प्रयोग गर्नेबाहेक सबै प्रकारका सार्वजनिक […]
Flower

भाेली ११ गते बिहान ६ बजेदेखि १८ गते बिहान ६ बजेसम्म घरबाट बाहिर निस्कन नपाउने

सरकारले एक हप्तासम्म घरबाट बाहिर निस्कन प्रतिबन्ध लगाएको छ। सिंहदरबार बसेको उच्चस्तरीय समन्वयन समितिको बैठकले ११ गते बिहान ६ बजेदेखि १८ गते बिहान ६ बजेसम्म घरबाट बाहिर निस्कन नपाउने निर्णय […]
Flower

किन भगवान बुद्धले होली पर्वलाई मुर्ख, असंस्कारी (ग्राम्य uncivilized) पर्व भनिए

बालनक्खत उत्सव( घोषक कथा) भगवान बुद्धले होली जस्तो पर्वलाई मुर्ख, असंस्कारी (ग्राम्य uncivilized) पर्व भन्नु भएको छ । किन भगवान बुद्धले होली पर्वलाई यस्तो भनिएको हो भने बुद्धकालीन समयमा श्रावस्तीमा […]
Flower

कम्मठानाचार्य श्रद्धेय प्रज्ञाश्री महास्थविरबाट “ सम्यक दृष्टि”बारे धर्म देशना

कम्मठानाचार्य श्रद्धेय प्रज्ञाश्री महास्थविरबाट धर्म देशना गर्नु भएको छ । आज डिएभी कलेजको बुुद्ध हलमा आयोजना गरिएको धर्म देसना कार्यक्रममा श्रद्धेय भन्तेबाट “ सम्यक दृष्टि”को बारेमा अत्यन्तै सरल सहज भाषामा […]

राजसंस्थाView All

राजा ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाहदेव बाट प्रधानमन्त्री केपी ओलीको शिघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना

राजा ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाहदेव बाट प्रधानमन्त्री केपी ओलीको शिघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना गरिबक्सेको छ आज राजाबाट प्रमुख सचिब पशुपति भक्त महर्जन ज्यूलाई पठाइबक्सेर टिचिंग अस्पतालमा उपचार गरिरहनु भएका प्रधानमन्त्री केपी […]

राजारानी भारत भ्रमणबाट स्वदेश फिर्ति सवारी हाेइबक्से

राजा ज्ञानेन्द्र बीर विक्रम शाह देव तथा रानी काेमलराज्य लक्ष्मी देवी शाह दुई साताभन्दा लामो धार्मिक तथा सामाजिक यात्रापछि स्वदेश फिर्ति सवाारी हाेइबक्सेकाे छ । अाज आइतबार दिउँसो राजारानी भारत […]

राजा रानी बाट अाज भारतको अमृतसरस्थित शिखहरुको पवित्र तीर्थस्थल ‘स्वर्ण मन्दिर’को दर्शन

राजा ज्ञानेन्द्र बीर बिक्रम शाहदेव तथा रानी काेमल राज्य लक्ष्मी देवी शाहबाट अाज बिहीबार भारतको अमृतसरस्थित शिखहरुको पवित्र तीर्थस्थल ‘स्वर्ण मन्दिर’को दर्शन गरिबक्सेकाे छ । माैसुफहरूलाई स्वर्ण मन्दिर परिसरमा श्री […]

राजाबाट प्रजातन्त्रलाई आफ्नो स्वार्थ अनुरुप प्रयोग नगर्न दलहरूलाइ चेतावनी दिइबक्सेको छ

राजाबाट प्रजातन्त्रलाई आफ्नो स्वार्थ अनुरुप प्रयोग नगर्न दलहरूलाइ चेतावनी दिइबक्सेको छ । ७० राष्ट्रिय प्रजातन्त्र दिवसको अवसर पारेर राजाबाट देशवासीको नाउँमा बक्सेको सन्देश कुरा उल्लेख गरिबक्सेको हो । राजाबाट भनिबक्सेको […]

बाैध्द-गतिविधिView All

बुद्ध बिहारहरुमा सामूहिक पूजापाठ नगर्न अखिल नेपाल भिक्षु महासंघकाे आग्रह

कोरोना संक्रमणको जोखिमबाट बच्न अखिल नेपाल भिक्षु महासंघले अपिल गरेको छ । बुद्ध बिहारहरुमा सामूहिक पूजापाठ नगर्न आग्रह समेत गरिएकाे महासंघका महासचिव भिक्षु काेण्डन्यले बताए । सरकारले कोरोना सर्तकताका लागि […]

भिक्षु पञ्ञासार “त्रिपिटक विशारद“बाट “अकुशल कर्म“ विषयमा धर्मदेशना

श्रध्देय भिक्षु पञ्ञासार “त्रिपिटक विशारद“बाट कर्मविवपाक र पुनर्भव अन्तर्गत “अकुसल कर्म“विषयमा धर्मदेशना गर्नु भएको छ । युवा बौद्ध पुचः भक्तपुरको आयोजनामा भगवान बुद्ध बुद्ध भइसकेपछि सर्वप्रथम कपिलवस्तु नगरमा गमन गर्नु […]

अनगारीका संघबाट कोरोना भाइरसबाट सबै प्राणी मुक्त होस भन्ने कामना सहित बौद्ध स्थूपामा परित्राण पाठ

कोरोना भाइरसबाट सबै प्राणी मुक्त होस भन्ने कामना सहित धार्मिक पवित्रस्थल बौद्ध स्थूपामा परित्राण पाठ गरिएको छ । थेरवाद अन्र्तराष्टिय अनगारीका संघको आयोजनामा हिजो शुक्रवार बौद्ध स्थूपामा अनगारीका गुरुमाँहरुबाट नोबल […]

कोरोना भाइरसले सङ्क्रमितको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दै बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीमा शान्ति प्रार्थना

बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनीमा कोरोना भाइरस सङ्क्रमणले मृत्यु भएकाप्रति श्रद्धाञ्जलि तथा सङ्क्रमितको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना शान्ति प्रार्थना गरिएको छ । लुम्बिनी पर्यटन व्यवसायी सङ्घद्वारा बिहीबार साँझ सो भाइरस सङ्क्रमणले मृत्यु भएकाप्रति […]

राजनीतिView All

नेपाल लकडाउन यस्ताे छ निर्णयहरु

नेपाल लकडाउन निर्णयहरु:- १. औषधी उपचार, खाद्यवस्तु खरिदजस्ता अत्यावश्यक काममा बाहेक कुनै पनि व्यक्ति घरबाट बाहिर ननिस्कने । २. अनुपतिप्राप्त सवारी साधन, स्वास्थ्यकर्मी, सुरक्षा निकायले प्रयोग गर्नेबाहेक सबै प्रकारका सार्वजनिक […]

भाेली ११ गते बिहान ६ बजेदेखि १८ गते बिहान ६ बजेसम्म घरबाट बाहिर निस्कन नपाउने

सरकारले एक हप्तासम्म घरबाट बाहिर निस्कन प्रतिबन्ध लगाएको छ। सिंहदरबार बसेको उच्चस्तरीय समन्वयन समितिको बैठकले ११ गते बिहान ६ बजेदेखि १८ गते बिहान ६ बजेसम्म घरबाट बाहिर निस्कन नपाउने निर्णय […]
/ राजनीति

आवास क्षेत्रमै विधुतीय शवदाहको योजना विरोधमा उत्रिए, स्थानीय

ललितपुरको शंखमूलमा आवास क्षेत्रमै विद्युतीय शवदाह बनाउन लागिएकोमा ललितपुरका स्थानीयवासीहरु संघर्षमा उत्रिएका छन् । विरोध प्रदर्शन गर्ने क्रममा उनीहरुले सोमबार ललितपुर महानगरपालिका र वडा नं ११ कार्यालयमा घेराउ गरी नाराबाजी […]
/ राजनीति

नेपालकाे पहिचान भनेकाे नै लुम्बिनी हाे

संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री योगेशकुमार भट्टराईले लुम्बिनीको वृहत्तर विकासका लागि सरकारले काम गरिरहेको बताउनुभएको छ । लुम्बिनी परिषद्को बैठकलाई हिजाे बुद्धवार सम्बोधन गर्दै उहाँले लुम्बिनीको विकासका लागि धेरै अध्ययन […]

सामाजिकView All

नेपालमा थप एक व्यक्तिमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भेटिए

नेपालमा थप एक व्यक्तिमा कोरोनाभाइरस सङ्क्रमण भेटिएको राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाका एक अधिकारीले पुष्टि गरेका छन्। योसहित नेपालमा भेटिएका सङ्क्रमित व्यक्तिको सङ्ख्या तीन पुगेको छ। तर तीमध्ये एक जना निको भइसकेका […]
/ सामाजिक

बिस्केट जात्रालाई औपचारिक पूजाआजामा मात्रै सीमित गरिने

विश्वव्यापी रुपमा फैलिएको कोरोना भाइरसको उच्च जोखिमप्रति संवेदनशील भई यो वर्षको विस्केट जात्रालाई औपचारिक पूजाआजामा मात्र सीमित गरिने भएको छ । भक्तपुर नगरपालिकाका प्रमुख सुनिल प्रजापतिको अध्यक्षतामा सोमबार सम्पन्न विस्केट […]
/ सामाजिक

सत्यमोहन लोक साहित्य भवन बनाउन जगकाे शिलान्यास

सत्यमोहन लोक साहित्य भवन बनाउन आज चैत ६ गते विहिवार बखुं बहाल स्थित सत्यमोहन जोशीको घर पुननिर्माणकोलागी जग राख्ने काम सम्पन्न भएको छ। ललितपुर महानगरपालिकाका मेयर चिरिबाजु महर्जनको उपस्थितिमा लोक […]
/ सामाजिक

युवाहरूलाई बुद्ध शिक्षाको माध्यमबाट चेतनशील बनाउने उद्देश्य लिई स्थापना भएको #मैत्रेय_युवा_संघ को २३ औं स्थापना दिवस

युवाहरूलाई बुद्ध शिक्षाको माध्यमबाट चेतनशील बनाउने उद्देश्य लिई स्थापना भएको #मैत्रेय_युवा_संघ को २३ औं स्थापना दिवसको उपलक्ष्यमा डा. अनोजा गुरुमांको प्रमुख आतिथ्यमा वार्षिक उत्सव कार्यक्रम थथुबही , जयकीर्ति महाविहारमा सम्पन्न […]
Go to Top